Witaj majowa jutrzenko,
Świeć naszej polskiej krainie,
Uczcimy ciebie piosenką,
Która w całej Polsce słynie:
Witaj Maj! Trzeci Maj!
U Polaków błogi raj!

W historii Polski szczególne znaczenie ma dzień 3 maja, kiedy to w 1791 roku uchwalono Konstytucję. Był to najwyższy akt prawny w państwie, pierwsza nowoczesna konstytucja w Europie i druga na świecie, po Stanach Zjednoczonych Ameryki.

Celem tej ustawy rządowej było wzmocnienie suwerenności Rzeczypospolitej, reformy społeczne, poprawa sytuacji obywateli i zmiana systemu politycznego państwa. Na pamiątkę tego wydarzenia, w XIX wieku podczas powstania listopadowego powstała pieśń patriotyczna „Witaj majowa jutrzenko”, zwana także „Mazurkiem 3 maja”.

Pieśń ta, wykonywana do dziś podczas uroczystości majowych, zajmuje ważne miejsce w polskim śpiewniku patriotycznym. Wspólny kontekst historyczny wiąże ją z najważniejszą polską pieśnią narodową jaką jest „Mazurek Dąbrowskiego”, zwany także „Pieśnią Legionów Polskich we Włoszech”.

Autorem słów tej patriotycznej pieśni, która od 1927 roku jest naszym hymnem narodowym i jednym z najważniejszych symboli polskiej państwowości, jest wybitna postać polskiego Oświecenia – Józef Wybicki. Szlachcic urodzony na Pomorzu w Będominie w 1747 roku, zmarły w Wielkopolsce w roku 1822, był wybitnym działaczem politycznym, żołnierzem, współtwórcą Legionów Polskich we Włoszech, a także prawnikiem, posłem na sejm, pisarzem i autorem oper.

Biografia Józefa Wybickiego obejmuje udział w ważnych dla Polski wydarzeniach historycznych: uczestniczył w elekcji króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, konfederacji barskiej, insurekcji kościuszkowskiej. Współtworzył wraz z Janem Henrykiem Dąbrowskim Legiony Polskie we Włoszech.

Sprawował misje dyplomatyczne jako emisariusz, jako wykształcony prawnik tworzył kodeksy praw cywilnych, przygotowywał odezwy i memoranda, wygłaszał na sejmach znaczące mowy. Ukoronowaniem jego kariery politycznej było przyjęcie godności Prezesa Sądu Najwyższego w Królestwie Polskim.

W tych okolicznościach powstała „Mowa Jaśnie Wielmożnego Woiewody Senatora Wybickiego Prezesa Sądu Najwyższego czytana na Seymie roku 1820 we wrześniu" z 13 IX 1820, otwierająca obrady sejmu. Dokument ten, zakończony łacińską sentencją o wolności, jest obszernym zapisem rozważań politycznych i historycznych o miejscu Polski w Europie oraz oceną dawnej i współczesnej autorowi sytuacji politycznej.

Trzystronicowy rękopis zapisany na czerpanym papierze znajduje się w zasobach zbiorów specjalnych naszej Biblioteki. Wszystkich czytelników zainteresowanych jego treścią i niezwykłą biografią autora hymnu narodowego odsyłamy do Zielonogórskiej Biblioteki Cyfrowej lub też zapraszamy do Czytelni Zbiorów Specjalnych.